Ulanqab: Thành phố khổng lồ nuôi AI giữa thảo nguyên Nội Mông

Đêm trên thảo nguyên Ulanqab, gió quất qua những hàng turbine gió trắng muốt, kêu như tiếng sáo dài vang giữa vùng đất rộng bao la thuộc Nội Mông, Trung Quốc. Nơi này từng được thế giới biết tới qua một câu chuyện về sự nhỏ bé: He Pingping, chàng trai cao chỉ 74 cm, sinh ra ở huyện Huade thuộc Ulanqab, từng mang danh xưng người đàn ông thấp nhất hành tinh. Ông đi khắp thế giới, khiến người ta nhìn vào cơ thể nhỏ xíu ấy và thắc mắc: làm sao một con người lại có thể sống sót ở nơi khắc nghiệt đến vậy?

Giờ đây chính mảnh đất ấy đang làm chuyện lớn nhất Trung Quốc: nuôi trí tuệ nhân tạo.

Phần 1 — Người tí hon và thành phố khổng lồ

Năm 2023, thành phố có dân số 1,7 triệu người này nuốt trọn 68 Terawatt-giờ điện. Gần 0,7 phần nghìn điện của cả đất nước 1,4 tỷ dân. Con số đó gần đúng với mức 1% khi tính cả nửa đầu năm 2024, khi nhu cầu điện cho tính toán bùng nổ. Nói nôm na cho dễ hình dung: mỗi năm, một thành phố bằng dân tỉnh Nghệ An dùng điện ngang ngửa cả chục tỉnh Việt Nam cộng lại.

Câu hỏi bắt đầu từ đây: điện đi đâu, khi nhà dân ở đây chỉ dùng 1,9% tổng lượng điện tiêu thụ? Đi vào núi máy. Đi vào những tòa nhà không cửa sổ, chạy suốt ngày đêm, không ngủ. Đi vào AI.

Người Trung Quốc gọi Ulanqab là "Token chi đô" — thủ đô của token. Nơi mỗi chữ bạn gõ cho DeepSeek là gì, mỗi câu bạn hỏi AI, có thể đang được tính toán giữa thảo nguyên lạnh 4,3 độ này.

Vì sao lại là thảo nguyên, mà không phải Thượng Hải hay Bắc Kinh? Hãy tưởng tượng Sapa mùa đông. Máy chủ cũng sợ nóng như người. Ở Bắc Kinh, để làm mát một dãy máy chủ, bạn phải bật điều hòa công suất lớn quanh năm. Ở Ulanqab, chỉ cần mở cửa gió trời. Nhiệt độ trung bình 4,3 độ C giúp chỉ số PUE xuống dưới 1,2 — thuộc loại tốt nhất thế giới. Rồi điện gió và mặt trời tại chỗ lại dồi dào, đặc biệt sau khi Trung Quốc đẩy mạnh chính sách Đông Số Tây Toán từ tháng 2 năm 2022. Chính sách này chọn 8 nút trung tâm và 10 cụm tính toán, đẩy việc nặng về phía Tây — nơi có đất rẻ, lạnh, và ít dân cư. Ulanqab trúng cả yếu tố. Từ đây về Bắc Kinh chỉ 4,2 mili-giây đường truyền — chớp mắt một cái, dữ liệu đã tới thủ đô.

Và thế là cuộc đổ bộ bắt đầu. Hơn 5 triệu rack tiêu chuẩn được ký kết, tổng vốn ký kết vượt 5.000 tỷ nhân dân tệ. Apple, Alibaba, Huawei, Kuaishou kéo tới. DeepSeek chốt một dự án 1 Gigawatt — đủ điện cho một thành phố cỡ Vinh. Nửa đầu năm nay, điện cho tính toán ở đây tăng 89,5%. Có người bảo Ulanqab gấp 1.000 lần siêu máy Colossus của Elon Musk ở Mỹ. Nói vậy là quá đà. Colossus có 200.000 GPU, cỡ 5.000 tủ rack. Ulanqab lớn hơn khoảng 25 tới 50 lần nếu quy ra cùng công suất — đã là khổng lồ, không cần thổi phồng.

Nhưng có một con số không thổi phồng được: tiền thật mới giải ngân khoảng 8%. Còn lại vẫn là giấy tờ, là đất đã cắm cọc, là điện đã kéo nhưng máy chưa về. Công suất đã chạy là 172.000 P, tăng 112% — nhanh, nhưng đường còn dài.

Phần 2 — Phía sau những con số biết bay

Giữa làn sóng hào hứng ấy, có những con số bị thổi phồng đến mức không còn nhận ra bản chất. Một video viral trên mạng xã hội từng tuyên bố mỗi hộ gia đình ở Ulanqab tiêu thụ trung bình 105.000 kWh/năm, gấp khoảng 10 lần Mỹ. Con số ấy nghe thật ấn tượng, nhưng thực tế là một ngụy biện phép chia.

Điện dân cư tại Ulanqab thực tế chỉ chiếm khoảng 1,9% tổng lượng điện tiêu thụ. Phần còn lại, gần 92%, là công nghiệp và tính toán. Việc chia tổng tải công nghiệp cho số hộ để so sánh với Mỹ là sai lầm về phương pháp: bạn không thể lấy toàn bộ điện của một thành phố công nghiệp chia cho số hộ gia đình rồi so sánh với một nước mà điện chủ yếu dùng trong nhà. Bình quân thực tế mỗi hộ dân ở Ulanqab chỉ dùng khoảng 1.635 kWh/năm, thấp hơn Mỹ — nơi trung bình 10.791 kWh/hộ/năm theo số liệu Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ — khoảng 6,6 lần. Phần phình to kia là nhà máy và data center, không phải gia đình.

Rồi con số 5 triệu rack. Nhiều bản tin viết "Ulanqab xây 5 triệu rack" như thể đã hiện hữu. Thực tế đó chỉ là số ký kết theo chuẩn standard rack, mỗi tủ chỉ 2,5 kW, dùng chủ yếu cho lưu trữ và cloud. Rack AI mật độ cao có thể lên tới 40–135 kW/tủ, quy đổi ra nhiều rack chuẩn hơn. Hơn nữa, tỷ lệ lấp đầy thực tế cho số rack đã xây mới khoảng 66% — tức là 330.000 trên 500.000. Ký kết và vận hành là hai câu chuyện khác nhau.

Tương tự, việc so sánh Ulanqab với Colossus của xAI cũng cần cẩn thận. Colossus có khoảng 200.000 GPU, công suất ước 250–300 MW. Ulanqab có quy hoạch tổng công suất IT khoảng 12,5 GW — lớn hơn Colossus khoảng 25 đến 50 lần về công suất thực, chứ không phải 1.000 lần như một số bài viết ghi nhầm.

Các nhà phân tích Mỹ cũng không đồng thuận về mức độ "đe dọa". Anthropic trong kịch bản năm 2028 ghi nhận các phòng thí nghiệm Trung Quốc có nhân tài đẳng cấp, nhưng điểm nghẽn chính vẫn là compute và chip. Nỗi lo có cơ sở chiến lược, nhưng không đồng nghĩa Trung Quốc đã vượt trội về hiệu quả chi phí mỗi đô la AI nếu chưa giải được bài toán cấm vận chip — đúng bối cảnh của chiến tranh giá AI đang diễn ra giữa các mô hình lớn.

Phần 3 — Canh bạc 1 Gigawatt và tương lai giữa núi máy

DeepSeek không đến Ulanqab bằng sự ngẫu nhiên. Công ty này đang chuyển mình từ một startup làm mô hình ngôn ngữ thành ông trùm hạ tầng tính toán. Năm 2026, họ gọi vốn khoảng 7,4 tỷ USD với định giá 52–59 tỷ USD, kế hoạch IPO trên thị trường chứng khoán khoa học kỹ thuật Thượng Hải cuối năm 2026, niêm yết chính thức quý 2 năm 2027. Nền tảng cho tham vọng đó là chiến lược giá đã phân tích trong bài DeepSeek giảm giá 75% vĩnh viễn.

Trái tim của canh bạc ấy là dự án 1 Gigawatt tại Ulanqab. Một con số bằng công suất điện của cả thành phố Vinh. Nếu hoàn thành, đây sẽ là một trong những cụm data center lớn nhất thế giới tính theo công suất tiêu thụ. Các báo cáo cho thấy phần đầu tiên có thể vận hành vào cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028. Nhưng câu hỏi chip vẫn bỏ ngỏ.

DeepSeek dự kiến dùng chip Nvidia Blackwell — dòng chip đang bị cấm bán cho Trung Quốc theo lệnh của Mỹ. Nvidia tuyên bố chưa thấy bằng chứng; Mỹ cáo buộc có hành vi vi phạm. Chưa có kiểm toán độc lập nào xác nhận. Thị trường phụ thuộc vào chip nhập lậu hoặc nội địa như Ascend của Huawei. Đây là con dao hai lưỡi lớn nhất.

Ba rủi ro cần theo dõi sát. Thứ nhất là chip và công nghệ bị cấm vận. Thứ hai là lưới điện và nước làm mát cho quy mô Gigawatt. Thứ ba là nhân lực cao cấp: địa phương đang đẩy mạnh đào tạo nghề, nhưng kỹ sư giỏi vẫn ngần ngại lên thảo nguyên xa xôi.

Vậy rốt cuộc Ulanqab là kỳ tích thật, hay bong bóng giấy? Nó là thí điểm lớn nhất của Đông Số Tây Toán hiện thời, với quy mô ký kết vượt xa một số cụm Mỹ về điện và rack theo đơn vị tiêu chuẩn. Nhưng để đánh giá nghiêm túc cần phân biệt "ký kết" và "vận hành", "standard rack" và "rack AI", và tránh phép chia hộ gia đình gán tải công nghiệp. Sau hiệu đính, luận điểm cốt lõi vẫn đứng: Ulanqab là một trong những nơi đáng theo dõi nhất thế giới về hạ tầng AI — nếu nói đúng con số. Và khi hạ tầng tính toán ngày càng rẻ, doanh nghiệp Việt không cần sở hữu núi máy — chỉ cần một lớp vận hành AI đủ rẻ để tận dụng chúng, như bảng giá G-Company OS phản ánh.

Tóm tắt hiệu đính

• Dân số Ulanqab: 1.706.328 (census 2020), đúng.
• Điện toàn xã hội 2023: 68,11 TWh, đúng.
• Tỷ lệ điện toàn quốc: ~0,69–0,74%, gần 1%, gần đúng.
• Mỗi hộ 105.000 kWh: SAI về bản chất, thực tế ~1.635 kWh/hộ.
• Tổng đầu tư ký kết: >5.000 tỷ NDT, đúng nhưng giải ngân mới ~8%.
• 5 triệu rack: là số ký kết, chưa chắc đã xây, cần quy đổi đơn vị công suất.
• Colossus so Ulanqab: lớn hơn 25–50 lần, không phải 1.000 lần.
• DeepSeek 1 GW: có căn cứ báo cáo, vận hành một phần cuối 2027/đầu 2028.
• Chip Blackwell bị cấm: chưa xác nhận được.
• IPO cuối 2026/Q2 2027: có báo cáo phân tích ghi nhận.

Nguồn

1. Wikipedia — Ulanqab
2. Science and Technology Daily, 2026-08-20
3. xAI Colossus official
4. Guangming Daily, 2026-01-26
5. ChinaTalk — Eastern Data Western Compute is Fake
6. ChinaTalk — How much AI does 1 dollar get you in China
7. Data Center Dynamics — DeepSeek planning 1GW data center in Inner Mongolia
8. Anthropic — 2028 AI leadership
9. NEA China — 2024 power consumption statistics
10. EIA — US household electricity consumption